بررسی اثربخشی نمایش درمانی بر بهبود مهارت‌های کلامی و عملکرد ارتباطی کودکان کم توان ذهنی شهر زاهدان

چکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی نمایش‌درمانی بر بهبود مهارت‌های کلامی و عملکرد ارتباطی کودکان کم‌توان ذهنی شهر زاهدان انجام شد. روش پژوهش کاربردی و شبه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون و گروه گواه بود. نمونه پژوهش شامل ۳۰ کودک (۱۵ نفر گروه آزمایش و ۱۵ نفر گروه گواه) با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه قرار گرفتند. گروه آزمایش طی ۱۰ جلسه (هر جلسه ۶۰ دقیقه، دو جلسه در هفته) مداخله نمایش‌درمانی دریافت کرد. در حالی که گروه گواه تنها آموزش‌های معمول مرکز را دریافت کردند و پس از انجام پس آزمون ها به لحاظ اخلاقی برای گروه گواه هم جلسات آموزشی صورت گرفت. برای گردآوری داده‌ها در مراحل پیش‌آزمون و پس‌آزمون، از آزمون رشد زبان (TOLD) و مقیاس رفتار تطبیقی واینلند (VABS) استفاده شد. داده‌های به‌دست‌آمده با استفاده از آمار توصیفی (میانگین و انحراف معیار) و آمار استنباطی شامل تحلیل کوواریانس تک‌متغیره (ANCOVA) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته‌های پژوهش نشان داد که پس از کنترل اثر پیش‌آزمون، تفاوت آماری معناداری بین نمرات پس‌آزمون دو گروه وجود دارد؛ به‌گونه‌ای که مداخله نمایش‌درمانی باعث بهبود معنادار مهارت‌های کلامی (F=158.50,p<0.001) و عملکرد ارتباطی (F=119.65,p<0.001) در گروه آزمایش در مقایسه با گروه گواه شد. بر اساس نتایج این پژوهش می‌توان نتیجه گرفت که نمایش‌درمانی به عنوان یک روش مداخله‌ای چندحسی، فعال و بازی‌محور، با کاهش اضطراب و شبیه‌سازی موقعیت‌های روزمره، بستر مناسبی را برای ارتقای ظرفیت‌های زبانی و تعاملات اجتماعی کودکان کم‌توان ذهنی فراهم می‌کند. بنابراین، بهره‌گیری از این رویکرد هنری-درمانی در کنار برنامه‌های آموزشی رسمی مراکز استثنایی توصیه می‌گردد. واژگان کلیدی: نمایش‌درمانی، مهارت‌های کلامی، عملکرد ارتباطی، کودکان کم‌توان ذهنی، زاهدان.